Disaster Medicine

De Werkgroep Disaster Medicine is een werkgroep binnen de Belgian Academy of Pediatrics, opgericht om de impact van rampen op kinderen te begrijpen, te monitoren en er beter op te anticiperen. Op die manier willen wij trachten de pediatrische gemeenschap in België voor te bereiden op de groeiende uitdagingen van de 21e eeuw. 

We brengen pediaters, beleidsmakers en andere zorgprofessionals samen rond één gemeenschappelijk doel: de bescherming van kinderen in tijden van crisis.

Waarom?

Kinderen vormen één van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen bij rampen en crisissituaties– een vaststelling breed gedragen in de literatuur (UNICEF, WHO, The Lancet Countdown). Hun lichamelijke, cognitieve en emotionele ontwikkeling maakt hen extra gevoelig voor tekorten in hun basisbehoeften (drinkbaar water, voedsel, regelmaat, onderdak, hygiëne), en voor externe stressoren. Hun afhankelijkheid van volwassenen maakt hen kwetsbaar voor verwaarlozing, geweld, ontvoering, uitbuiting, en andere vormen van kindermisbruik.

De komende decennia zullen we toenemende dreigingen zien op meerdere fronten:

  • Natuurrampen: droogte én overstromingen, stormen, bosbranden…
  • Militaire en politieke conflicten: brengen geweld, ontheemding en trauma met zich mee. 
  • Migratie en urbanisatie: leiden tot overbelasting van zorgsystemen en druk op sociale structuren.
  • Technologische sabottage of uitval
  • Klimaatverandering: veroorzaakt een toenemende stijging in temperatuur, extremere weersomstandigheden, en verandert ecosystemen, met directe en indirecte gezondheidsrisico’s voor kinderen.
  • Veranderingen in epidemiologische patronen: zoals de opkomst van nieuwe (infectie)ziekten in geografische gebieden waar die eerder niet voorkwamen, en de verschuiving van acute ziekten naar chronische aandoeningen. 
  • Maatschappelijke gevolgen: migratie, armoede, voedselonzekerheid, mentale druk…


Deze rampen laten diepe sporen na in het verdere leven van kinderen – fysiek, psychologisch, sociaal en structureel. Aangezien voorkomen beter, efficiënter en zelfs goedkoper is dan genezen, geldt dat paraatheid (preparedness) een sleutelrol krijgt.

Focus op het kind

Volgens het IPCC en WHO zullen kinderen onevenredig zwaar getroffen worden door klimaatgerelateerde gezondheidsproblemen. Onze Task Force kijkt met een pediatrische bril naar deze uitdagingen. We analyseren en onderzoeken hoe rampen zich vertalen in concrete gezondheidsproblemen bij kinderen:

  • Veranderende ziektepatronen:
    → Toename van vector- en watergedragen ziekten zoals dengue, chikungunia en diarreeziekten, door stijgende temperaturen en extreme neerslag.
    → Luchtwegproblemen en allergieën door verhoogde luchtvervuiling, ozon, pollenconcentraties en bosbranden.
    → Voedingsonzekerheid ten gevolge van mislukte oogsten en voedseltekorten.
    → Hittegerelateerde aandoeningen (zoals dehydratie en heat stroke), nog vererergerd bij tekort aan drinkwater.
     
  • Mentale gezondheid:
    → Ontheemde en gemigreerde kinderen lopen risico op sociale uitsluiting, beperkte toegang tot zorg, en discontinuïteit in onderwijs en preventieve zorg.
    → Langdurige blootstelling aan onzekerheid, verlies en trauma leidt tot een verhoogde prevalentie van angststoornissen, depressie en PTSS bij kinderen en adolescenten (bron: WHO/UNHCR).

  • Sociale determinanten:
    → Verminderde toegang tot gezondheidszorg, onderwijs en basisbehoeften
    → Stigmatisering en uitsluiting van migrerende of ontheemde kinderen
    → Rampen ondermijnen vaccinatieprogramma’s, chronische zorg en preventieve geneeskunde, met lange-termijngevolgen voor kindersterfte en morbiditeit.


Wat doen we?

Onze missie steunt op drie pijlers:

  • Analyse & kennisdeling
    → Delen van wetenschappelijk onderzoek naar de directe en indirecte impact van rampen op kinderen
    → Detecteren van trends en risico’s op korte en lange termijn

  • Voorbereiding, paraatheid en sensibilisering
    → Opstellen van richtlijnen voor pediatrische rampenrespons
    → Opstellen van richtlijnen voor “nieuwe” ziekten in België
    → Advies aan zorginstellingen met nadruk op kinderen: infrastructuur, triage, opvangcapaciteit. Streven naar een kindgericht zorgsysteem dat ook in crisissituaties effectief, ethisch en duurzaam blijft functioneren.
    → Opleidingen en simulatietraining voor zorgverleners

  • Advies & beleidswerk
    → Brugfunctie tussen de pediatrische wereld en het beleid
    → Pleiten voor kindvriendelijk rampenbeleid (inclusieve maatregelen die het belang van kinderen structureel verankeren) en internationale solidariteit met collegae pediaters en kinderen wereldwijd
    → Samenwerking met NGO’s, overheden en academische partners


Samen bouwen aan veerkracht

We geloven sterk in samenwerking. Rampen vereisen geen geïsoleerde acties, maar een gecoördineerde aanpak tussen beleid, gezondheidszorg, noodplanning, onderwijs en jeugdhulp.

Kinderen kunnen, mits de juiste ondersteuning, niet langer passieve slachtoffers van rampen zijn, maar juist veerkrachtige actoren van verandering. Onze missie is om hen hierbij te ondersteunen, en ervoor te zorgen dat zij in elke fase van een ramp – preventie, respons en herstel – erkend worden als prioritaire doelgroep. 

Kinderen, zelfs in de zwaarste omstandigheden, moeten kunnen rekenen op pediaters die hen begrijpen, beschermen, en voor hun rechten opkomen.

Documenten

Statements